Słownik gwary kujawskiej
A
absztyfikant – amant
acan – waszmość, możny pan
ady – ależ, przecież
adygo – wynoście się (używane do trzody, która weszła w szkodę)
adyć – już, teraz, zaraz
afty – hafty
ajntop – danie jednogarnkowe, gęsta zupa
ajuści – a jakże, jeszcze czego
akordion – akordeon
akuratnie – w sam raz, dokładnie, starannie
akuszerka – położna
alkierz – sypialnia gospodarzy
ancug – garnitur
ancykryst – diabeł , czort
angryst – agrest
anker – staroświecki zegarek
anksa mieć – bać się
anodyny – krople odurzające
anodyny, amedyny – krople odurzające
antrejka – przedpokój
aplegra – szczep roślinny odnóżka
apódziesz ty – wynoś się, (używane np. przy wyganianiu trzody, która weszła w szkodę)
apódzieszty – wynoś się, uciekaj
artycha – aktor
B
babok – strach na wróble, straszydło
babsko – baba, brzydka lub stara kobieta
bachać się – kąpać się
baczyć – pilnować, nie spuszczać z oczu
badejki – kąpielówki
bajowy – z grubego sukna
balbirz – fryzjer
bamber – chłop
bana – pociąg
bania – dynia
barzy – bardziej
bebech – brzuch
bebechy – trzewia, wnętrzności lub pościel
bebzun – duży brzuch
bednorz – bednarz
bedłki, bedki – grzyby
bejmy – pieniądze
bekón – bekon
berbelucha – mętna ciecz, brudna woda
bety – pościel
betón – beton
bez – przez (zaimek)
bezdynki – ule pszczele ze słomy
bibulić – pisać
bida – bieda, także dwukołowy powóz konny
bimba – tramwaj
Biży chlebek – chwast
blałka – wagary
blubrać – ględzić
blubry – brednie, bzdury
boba – ciepła zimowa czapka, np. futrzana
bocheniarz, bocheniorz – robotnik sezonowy(przed I wojną na lato chodzili do pracy do Prus)
bochynek – bochenek
boczyć – pilnować (baczenie na coś) lub gniewać się, obrażać się na kogoś
bodej – bodaj
bodeśty – bodaj ty, gdzie tam, ależ
bogalicha – pogardliwie bogaczka
bogać – gdzież tam, ależ
bogać tam – (zwątpienie) czyżby
boleoczy – jaskier
bolóncy – bolący
bolónczka – bolączka
borgować – pożyczać (sprzedawać na kredyt, na zeszyt)
bożo krówka – biedronka
brachol – brat
bratowo – bratowa
brecha – łom
brechtać się – taplać się w wodzie
brezynt – brezent
brnónć – brnąć
bryczka – powóz konny
bryle – okulary
brynda, bryndka – denaturat
bróna – brona
brónić – bronić
brónować – bronować
brónz – brąz
brónzowy – brązowy
bręczeć – marudzić
brękot – maruda
bubek – walet w kartach
bucha, buszka – kurtka, marynarka
bulaj – grubas
burok – burak
burtnik – krawężnik
bymbnić – bębnić
bymbym – bęben
bómba – bomba
bómbel – bąbel
bón – bób
bónk – bąk
bąbas – dziecko
błyndny – błędny
błóna – błona
błónd – błąd
błóndzić – błądzić
bździągwa – pogardliwie o kobiecie
C
caban – duże, grube zwierze, także człowiek przen.
całki – cały
chabas – mięso
chabatuła – chrust, suche igliwie, gałązki na opał
chachmyncić – kłamać, gmatwać, oszukiwać
chachoł – kołnierz
chaps – kęs
charchać, charchlać – kaszleć, pochrząkiwać
chałupa – wiejski dom
chechłacz – woreczek z tkaniny wypełniony cukrem zamiast smoczka, gryzak
chechłać – plątać, gmatwać, komplikować
cherlok – cherlak, chudzielec, mizerota
chichrać się – śmiać się
chlać – pić lub np. uchlać
chlib – chleb
chliw – chlew
chmara – dużo, wielka liczba
chochla – łyżka wazowa
chocioż – chociaż, choć
chodzić po gościach – wybierać się w gościnę, odwiedzać
chuncwot – łobuz, urwis
chybotać się – chwiać się, kołysać się
chycać – skakać
chynchy – wertepy, zarośla
chyntny – chętny
chęchy – mokre zarośla, moczary, nieużytki
chłopok – chłopak
cielok – cielak, cielę
ciengiem, cingim – ciągle, wciąż
cimno – ciemno
cincie – cięcie
cinki – cienki
cinty – cięty, zawzięty
cinżki – ciężki
cinżor – ciężar
ciul – oferma, niedorajda
ciułać – zbierać, gromadzić, oszczędzać
cióngnik – ciągnik
cióngnónć – ciągnąć
ciónć – ciąć
ciń – cień
cknić – tęskić
cmyntorz – cmentarz
coby – aby, żeby
coroz – coraz
cudok – dziwak
cug – prąd powietrza, przeciąg, przewiew, ciąg w kominie
cweter, cwyter – sweter
cybula – cebula
cyganić – kłamać
cykor – strach, strachliwy
cykoryja – cykoria
cymboł – cymbał, także głupek
cymynt – cement
cyntrofuga,cyntrefuga, cyntryfuga – wirówka do mleka
cysorz – cesarz
czekólada – czekolada
czerwinić, czyrwinić – czerwienić
czerwónka – czerwonka
czerwóny – czerwony
czkowka – czkawka
czornina, czarnina – zupa z kaczej lub gęsiej krwi
czort – czart, diabeł
czworok – czworak
czym pryndzy – czym prędzej
czymu – czemu
czynsto – często
czynść – część
cómber – comber
Ć
ćmik – papieros
ćmić – palić, ale także boleć np. ból zęba
ćpnąć, ćpnónć – rzucić
ćwok – oferma, tępak
D
dalgo – prędzej, dalej
daliko – daleko
dać dyla – uciec
dekiel – pokrywka, nakrywka
Delerio – złość, wściekłość
derektor – dyrektor
dinks, dynks – rzecz o nieokreślonej nazwie, gdy nie wiemy lub zapomnimy jak się coś nazywa
diobeł – diabeł
dobrodzij – dobrodziej
doktór – doktor
dokónd – dokąd
donoglać – bolec
dopiro – dopiero
dorynczać – doręczać
dosingnónć – dosięgnąć
dotónd – dotąd
downi – dawniej
drewinko – drewienko
drobka, drabka – drabina
drobniuchny – drobniutki
drygać – bać się, wystraszyć się
dryl – siewnik
drynda – dorożka
dryntwy – cierpki
drzaźnić – drażnić
drzywko – drzewko
drzyć – drzeć
dróng – drąg
drónżyć – drążyć
dubeltowy – podwójny
dudlać – płakać
durch – ciągle
durszlok – cedzak
dycht – całkiem
dydek – smoczek, pierś
dymba – dęba
dymbina – dębina
dyncie – dęcie
dynko – spód naczynia, albo przykrywka
dyntko – dętka
dyrdok, na dyrdoka – żwawo, szybko, w te pędy
dyrdymoły – bzdury , brednie
dyszcz – deszcz
dyć – przecież
dziabka – motyka
dzie – gdzie
dziesińć – dziesięć
dziewińć – dziewięć
dzil – część, porcja
dzinki, dzinka – dzięki
dzisiej – dzisiaj
dziwolóng – dziwoląg
dziń – dzień
dzylówka – zelówka, podeszwa
dóm – dom
dómb – dąb
dónć – dąć
dłuży – dłużej
E
ej – słuchaj, zwróć na mnie uwagę
ejber – łobuz
ekensztyjer – wystający po rogach ulic, łazik
elekstryka – elektryka
F
facjatka – pomieszczenie mieszkalne na poddaszu
fafoły – męty
fajerki – kręgi od pieca
fanga – cios
farfocle – mętna zawiesina lub osad
faryna – cukier
fasa – zbiornik, cysterna do wody
febra – gorączka
fefry – strach
fertyk – po wszystkim, koniec
fest – mocno, porządnie
fifny – kiepski
filcoki – zimowe buty ze skóry lub gumy z cholewami z filcu
flacha – butla
flance – sadzonki
flancować – sadzić
flaszka – butelka
flejowaty – niechlujny
fociu – ojciec
folgować – ulżyć, pozwalać
framuga – ościeżnica
frechowny – opryskliwy
fufajka – kufajka, waciak
fuga – spoina w murze
fujera – ognisko
fujty – nogi
fumfel – gówniarz, kumpel, smark
Funcka – lampa
funt – pół kilograma
furmanka – powóz konny
furt – ciągle
futer – pasza
futrować – karmić zwierzęta domowe
fyrać, fyrnąć – uciekać
fyrtel – wyznaczony rejon, część jakiegoś terenu
G
gable – widły do ziemniaków, buraków
gadzina – gad, zwierzę
gajgi – skrzypce
galanty – dość duży
galart – galareta z mięsa, zimne nóżki
galańcie – dość dużo
gamuła – gamoń
ganc – zupełnie, całkiem
ganek – weranda
gapa – ptak z rodziny krukowatych: kruk, gawron, wrona
garować – leżeć w łóżku, spać
gałgan – rozrabiaka, urwis
gały – oczy
gderać – marudzić, nie spieszyć się
gibnąć, gibać – dźwignąć, ukraść
gideja – wysoka, chuda kobieta
giglać – łaskotać
gilejza – niezdara
gira – noga
glaca – łysina
glajda – osoba niechlujna
glanc – połysk, polewa, lukier
glancpapir – papier ścierny
glazejki, glazerki – rękawiczki
glindzić – ględzić
glizda – glista lub dżdżownica
gluba – smarki z nosa
glubka – śliwka mirabelka
gniść – gnieść
gnot – kość
gnyk – kark
gnyk – kark
godać – mówić
golać, hycać – skakać
golnónć – wypić
golorz – fryzjer
gora – ognisko na polu
gorónco – gorąco
goróncy – goracy
gospodorz – gospodarz
gołasy – gołębie
gołómb – gołab
gościniec – karczma, zajazd, a także droga
gracka, graczka – motyka
grajcarek – korkociąg
grajotko – instrument muzyczny
gramolić się – wchodzić gdzieś lub na coś nieporadnie
graty – rupiecie
grdyka – krtań
grobki – grabie, grabki
grocz – gracz np. skrzypek
gryfel – rdzeń ołówka
grygolić – bazgrać, brzydko pisać
grynzowiny – fusy od kawy lub herbaty
grzebiń – grzebień
grzynda – grzęda
gulorz – indyk
gumioki – kalosze
gutalina – pasta do butów
guzdrać się, guzdrzyć się – robić coś bardzo powoli
guła – indyczka
gwiozda – gwiazda
gymba – twarz
gynsi – gęsi
gzik – twarożek ze śmietaną i szczypiorkiem
gzić się – uprawiać seks
gzub – dzieciak
gónić się – mieć rujęnp. krowa
góra – strych, na górze
górol – góral
gęszczoki – gąsięta
Głabać – kraść, brać całymi garściami
głymboko – głęboko
głómb – głąb, głupi
H
haczka – motyka
haczyk – także pogrzebacz
hajcować – palić się
hajtnónć się – ożenić się, wyjść za mąż
halbka – połówka, flaszka, butelka
haman – olbrzym, potwór, ktoś ciężki, niezgrabny i niezbyt mądry
hazaj – zając
he – tak
hejbnąć się – zdobyć się na coś
heklówka, heklować – szydełko, robić na szydełku
helka – wóz konny
hista – historia, przedmiot w szkole
hoczyk – haczyk
hoje – spodnie
hok – hak
huby – pagórki, odległe gospodarstwo lub teren poza wsią
huncwot – łotr, szelma, niegodziwiec
hybel – strug, hebel
hyblować – heblowac
hybotać się – chwiać się, kołysać się
hycel – łowca psów
hycnąć – skoczyć
I
I
idzim – idziemy
ikra, ikry – łydka, łydki
inaczy – inaczej
ino – tylko
inszy – inny
istny, isny – taki jeden, właśnie ten
J
Jabzo,jabko – jabłko
jaczka – kaftanik, bluzka,marynarka
jadaczka, japa – gęba
jagata – gęś
jagniok – jagnię
jak bóndź – jak bądź
jak noleży – porządnie, jak należy
japa – również dziura w odzieży
jarmonika – harmonijka
jarmuż – roślina zielna siekana i gotowana często z kaszą, zwłaszcza przez biedotę na przednówku
je – jest
jednaki – jednakowy
jedyn – jeden
jedynaście – jedenaście
jedynok – jedynak
jeno – tylko
ji – je obiad, lub jej
jinzioro – jezioro
jińczyć – jęczeć
jo – ja albo tak
jucha, juszka – krew
juchta – chuligan, łobuz
judy – uda
jupa, jupka, jaka – kurtka
K
kabza – torba na pieniądze
kachel – kafel, element pieca kaflowego
kachlok – piec kaflowy
kaczoki – kaczęta
kaczór – kaczor
kajet – zeszyt
kalafa – twarz
kalika – kaleka
kalindorz – kalendarz
kaminniok – kamienny garnek do mleka, śmietany
kamiń – kamień
kamloty – kamienie
kana – duża bańka na mleko
kaniflorek – materiał wybuchowy używany przez młodzież na Wielkanoc do ” strzelania z kluczy”
kanka – mała banka na mleko
kanoł – kanał
kantówka – krawędziak
kapka – odrobina
karmelki – cukierki
katana – wierzchnie okrycie, bluza, kurtka
kawalóndek – kawałek, odrobinka
kałdón – gruby brzuch
każden – każdy
kich – przebita dętka od roweru
kiecka – suknia
Kielczyć się – śmiać się
kierda – locha, maciora, wieprz
kierdy – plotki
kieszyń – kieszeń
kijanka – krótka deszczułka z rączką do prania bielizny przez wybijanie brudu
kilnia – kielnia
kipa – niedopałek papierosa lub duży wiklinowy kosz z dwoma uszami (uchwytami)
kista – skrzynia
Kiszka – kaszanka
Kiszónka – kiszonka
Kiżenka, kieżynka – naczynie z ubijakiem do robienia masła
klamot – kamień
Klamoty – graty
Klara – światło oślepiajace
klinczyć – klęczeć
klipa – gra regionalna
klofta – coś dużego lub ciężkiego albo duży kawał drewna
kluk, kluka – nos
klumpy – buty z drewnianymi spodami
kluszczonka – woda po gotowaniu makaronu lub klusek
klómb – klomb
Kminić – mówić, gadać
knoty – chłosta
knyp – nóż
knypek – mały nóż, nożyk
kobita – kobieta, żona
kociamber – kot
Kojfnonć, kojtnonć – umrzeć
kojfnonć, kojtnonć – umrzeć
kokoszka – młoda kura
kole – obok, przy
kolebać – kołysać
kolejorz – kolejarz
kolibka – kolebka, kołyska
kolinda – kolęda
kolonialka – sklep spożywczy
kolónia – kolonia
kopanka – miska do wyrabiania ciasta na chleb
kopnónć – kopnąć
koprowina – miedź
kopystka, kopycha – drewniana łyżka
korbol – dynia
korzónek – , korzyń
koróna – korona
kotlorz – kotlarz
kowol – kowal
kozieł – kozioł, także nazwa gry regionalnej
kozok – kozak
kołnirz – kołnierz
kołtun – skręcone, zaplątane, brudne włosy
krajrzoga – piła tarczowa
krakowiok – krakowiak
kremrować – płytko wzruszyć ziemię,np. zaorać płytko ściernisko
kromka – piętka chleba
krowiniec – krowieniec, krowie placki
krukiewka – uchwyt, drewniana rączka
krużowaty – człowiek z kręconymi włosami
Krychane kartofle – tłuczone ziemniaki,puree
kryda – kreda
krydyns – kredens, bufet
kryncić – kręcić
kryska – kreska
krystek – okrągły piecyk stalowy lub żeliwny na węgiel(takze kurierek, fajerek)
Krzan – chrzan
krzesny – chrzesny
krzok – krzak
krzymiń – krzemień
krzyżok – krzyżak
krócy – krócej
króng, kryngu – krąg, kręgu
ksinga – książka
ksingorz – księgarz
ksinżyc – księżyc
ksiónżka – książka
któryndy bóndź – którendy bądź, obojętnie którendy
kubaba – ziele angielskie
kuchnia – piec do gotowania
kuchorz – kucharz
kuchynka – kuchenka
kuchynny – kuchenny
kucier, kuczer – furman, woźnica
kufa – beczkowóz
kufajka – waciak, ciepła przeszywana kurtka szyta na watolinie
kujawiok – kujawiak
kulosy – nogi
kumoszka, kumoter – kuma, kum
kumpela – koleżanka
kupać – kupować
kupywać – kupować
kurczok – kurczak
kurok, kurak – kogut
kurynda – pismo przekazywane od domu do domu w formie obwieszczenia
kutwa – skąpiec, złośliwiec
kuzaj – kuzyn
kuć – także kłuć
kwarta, kworta – litrowy garnek z jednym uchem
kwiczyć – kwiczeć
kwiot – kwiat
kwiotuszek – kwiatek
kyndzior – kędzior, lok
kómbajn – kombajn
kómbinacja – kombinacja
kómbinerki – kombinerki, szczypce
kómin, kóminiorz – komin, kominiarz
kómitet – komitet
kómpać – kąpać
kómpot – kompot
kómu – komu
kómuna – komuna
kómynda= komenda
kómyndant – komendant
kónduktor – konduktor
kónica – kłonica
kóniecznie – koniecznie
kónien – koniec
kónkól – kąkol
kónopie – konopie
kóntuar – kontuar
kóń – kon
kóński – koński
kłaki – włosy
kłymbek – kłębek
kłymbiasty – kłebiasty
kłymbowisko – kłębowisko
kściny – chrzciny
Kściny – chrzciny
L
laba – wypoczynek, przyjemność
lachnąć – pocałować
laczki – papcie, obuwie domowe
lafirynda – kobieta wyzywająco ubrana
lajsnąć – kupić, sprawić sobie coś
land – wieś
langus – długas
lapa – klasa
latawica – kobieta o złej opinii
latoperz – nietoperz
latosi – tegoroczny
latowy – letni
latoś – w tym roku
latówka – letni wychów bydła
laubzyga – piłka do cięcia sklejki
laufboba – posłaniec, goniec
leberka – wątrobianka
lecić – lecieć, iść
lekciejszy – lżejszy
lelija – lilia
leloch – pieszczoch, maminsynek
leloch= pieszczoch, maminsynek
lepi – lepiej
letki – lekki
letkie – płuca świni
leźć – iść, łazić
lgnąć – grzęznąć, zapadać się
licki – lejce, cugle
ligęza – niedojda, ciamajda
likarstwo – lekarstwo
listowy – listonosz
liter – litr
litkup – zwyczaj zapijania dobitego targu, wódka fundowana przez nabywcę
liść bobkowy – liść laurowy
lofer – powsinoga, łazęga, ktoś kto nie może usiedzieć w domu
lofrować – włóczyć się, łazikować, lenić się
lola – kij, pałka
lompy – ciuchy, odzież
lontrus – łobuz, chuligan
lorbas – kawał chłopa, urwis, chuligan
lotać – latać, biegać, marnować czas, obijać się, bumelować, wałkonić się
lufcik – małe, dodatkowe okienko w dużym oknie
luj – chuligan, łobuz
lujówka – czapka z daszkiem
lumpy – niechlujne ubrania, chuligani
luntrus – łobuz, nicpoń
Ł
łapawice – rękawice
łata – szmata
łazynga – wędrowiec, powsinoga
łe tam – ach tam(wykrzyknik)
łechtać – łaskotać
łobiod – obiad
łoblotany – obeznany
łobstalować – zamówić, zarezerwować
łochronka – przedszkole
łod – od
łodebrać – odebrać
łogónek – kolejka w sklepie
łokónek – mały okoń
łopciónć – obciąć
łornół – szybko ruszył, szybko pobiegł
łowca – owca
łołówek – ołówek
łoński rok – zeszły rok
łynciny – łodygi ziemniaków
łyngol – ktoś wysoki
łynty – łodygi ziemniaków(również łynta
łyskać się – błyskać się
łón – on
łóna – ona
łónka – łąka
M
ma sztycha – jest nadpsute
machorka – tytoń do fajki
maciek – brzuch, żołądek
maciora – locha
madrac – materac
majlfut – wypad na łono natury, wycieczka
majsel – przecinak
makiełki, makiołki – kluski z makiem na słodko(potrawa wigilijna)
maluda – maluch, małe dziecko
marmulada – marmolada
matynka – matka zdrobniale
merta – mirt
meter – metr
mglić – mdlić, nudzić(nudności)
miałki – płytki, sypki
miesiónc – miesiąc
mieć ptapty – być niedorozwiniętym umysłowo
milión – milion
mindzy – między
minso – mięso
minszać – mieszać
minta – mięta
mintus – miętus
mintówka – miętówka
miszkanie – mieszkanie
miszkać – mieszkać
mizdrzyć się – przymilać się
mić – mieć
mić cykora – bać się
mić dryg – umieć dobrze coś robić, mieć do tego predyspozycje
mliczornia – mleczarnia
mliczorz – mleczarz
mliko – mleko
mni – mniej
mnijszy – mniejszy
mnożynie – mnożenie
mocni – mocniej
mocorz – mocarz
modre – ultramaryna
modrok – chaber, bławatek
modrokowy – niebieski
modrzyć – barwić ultramaryną
moknónć – moknąć
mordynga – mordęga
mosióndz – mosiądz
motopómpa – motopompa
motór – motor, silnik
mrożóny – mrożony
muchómór – muchomor
mucia – matka
mudzić – marudzić, zajmować niepotrzebnie czas, tracić czas
mulorz – murarz
mus – konieczność
musowo – obowiązkowo, koniecznie
mutra – nakretka
muzykanty – orkiestra
muły – muskuły
mycka – czapka
mylinie(mielinie) – mielenie
myndel – mędel
mynka – męka
mynski – męski
myntny – mętny
myślić – myśleć
móm – mam
mómynt – moment
mónczka – krochmal
mónczkować – krochmalić
móndry – mądry
Móngolia – Mongolia
Móngoł – Mongoł
mónka – mąka
mónż – mąż
młodzie – drożdże
młynorz – młynarz
młynorzowo – młynarzowa
młócarnia – młocarnia
N
na – weź, proszę, daję ci
na barana – nieść kogoś na plecach
na chybcika – robić coś szybko, niedokładnie
na gorónco – na gorąco
na podoryndziu – pod ręką, na podorędziu
na poprzyk – na poprzek
na potym – na potem, na później
na pryndce – naprędce
na przedej – na sprzedaż
na przestrzoł – na przestrzał
na przybość – bez skarpet
na późnij – na później
na rymby – włożyć coś, ubrać na odwrotną (lewą) stronę
na sprzedoż – na sprzedaż
na szage – na ukos, na skróty
na trzyźwo – na trzeźwo
na wirzchu – na wierzchu
nabierka – łyżka wazowa
nabożyństwo – nabożeństwo
nacincie – nacięcie
nacirać – nacierać
nacisnónć – nacisnąć
nacióngać – naciągac
nacychować – zaznaczyć
nad ranym – nad ranem
nadarymnie – nadaremnie
nadra – pazucha, zanadrze
nadusić – nacisnąć
nadwyrynżyć – nadwyrężyć
nadynty – nadęty, napuszony
nadzierać się – krzyczeć
nadónsany – nadąsany
nadónżyć – nadążyć
nagrygolić – napisać niestarannie, nagryzmolić
nagónka – nagonka
nahajcować – napalić
najpszód – najpierw
najónć – nająć
naleźć – znaleźć
naliwać – nalewać
naliwka – nalewka
namknónc się – usunąć się,przesunąć się
namolny – natrętny
naobkoło – dookoła, naokoło
napalony – zawzięty, bardzo pragnący czegoś
napinty – napięty
naprowdy – naprawdę
napynd – napęd
napómknónć – napomknąć, wspomnieć
naroz – naraz, nagle
narościć się – osiągnąć dojrzałość
narychtować – przygotować
naryncze – naręcze
narzeczóno – narzeczona
narzykać – narzekać
narzyndzie – narzędzie
narzóndzać – cerować, naprawiać odzież
nasinie – nasienie
nasioć – nasiać
natynżoć – natężać
nawiónzka – nawiązka
nawiźć – nawieźć
nawlic – nawlec
nawożynie – nawożenie
nazad, nazod – do tyłu (komenda do konia)
na przybość – bez skarpet
naźryć – nażreć, najeść (obraźliwie)
nicpoty – niegrzeczny, niedobry
niecirpióncy – niecierpiący
niedołynga – niedołęga
nieoczyszczóny – nieoczyszczony
nietopyrz – nietoperz
nima – nie ma
Nimcy – Niemcy
Nimiec – Niemiec
Nimka – Niemka
no – potwierdzenie, tak
norac się – brudzić
nuplać – ssać
nygus – leń
nynać – spać
nyncić – nęcić
nyndza – nędza
nyndzorz – nędzarz
nynkać – nękać
nyny – spanie
nyrol – skąpiec
O
obaczyć – zobaczyć
obalić – przewrócić
obcyngi – obcęgi
obewrotny – obrotny, sprytny, zręczny
obicać – obiecać
obirać – obierać
objinty – objęty
obkład – kompres, np. wędlina czy ser na chlebie
oblic – oblec, założyć
oblotany – obeznany, światowy
oblyc się – ubrać się
oboczyć – zobaczyć
obojintny – obojętny
obowiónzek – obowiązek
obrok – pasza dla konia
obróńca – obrońca
obstalować – zamówić
obtoknónć – opłukać naczynie w wodzie
obzorgować – postarać się o cud
obłuczyć – założyć (pościel, ubranie)
obśrupany – wyszczerbiony
obżyrac się – obżerać się
ochyndorzyć – doprowadzić z grubsza do porządku
ociec – ojciec
ocinżały – ociężały
ocirać – ocierać
ocióngać – obciągać
odbuchło – odbiło
odciónć – odciąć
odginty – odgięty
odgiónć – odgiąć
odpicowany – wystrojony, elegancki
odpicować się – wystroić się
odrynczny – odręczny
odrómbać – odrąbać
odsicz – odsiecz
odstympstwo – odstępstwo
odstómpić – odstąpić
odsónczyć – odsączyć
odsłónić – odsłonić
odświntny – odświętny
ofuknónć – obrazić się, zripostować
ogacić – ocieplić przed mrozem
ogarnąć się – oporządzić się
ogiń – ogień
oglóndać – oglądać
oglądnąć – obejrzeć
ogróżka – dreszcze gorączkowe
okinko – okienko
okryng – okręg
okryngowy – okręgowy
okryny – okręt
okróngły – okrągły
okrónżynie – okrążenie
okulory – okulary
okóń – okon
okłodka – okładka
opałka – koszyk
opliść – opleść
oprzynt – oprzęt (jak wyżej)
oprzytómnić – oprzytomnieć
oprzóntać – oprzątać, nakarmić zwierzęta
opuchninty – opuchnięty
opuchnónć – opuchnąć
opyplany – brudny, umorusany, niechlujny
orintować się – orientować sie
orka na zogón – orka na zimę
oryndować – orędować
oryndzie – orędzie
orynż – oręż
osim – osiem
osimdziesiónt – osiemdziesiąt
osióngnincie – osiągnięcie
osióngnónć – osiągnąć
osiónść – osiąść
oskarżóny – oskarżony
ospa – śruta, pasza dla zwierząt
osprzynt – osprzęt
ostać – zostać
ostrzynie – ostrzenie
ostrzóny – ostrzony
oswojóny – oswojony
osławióny – osławiony
otrymby – otręby
otwirać – otwierać
owczorz – owczarz
ozimbinie – oziębienie
ozorgować – zamówić
ośmiokóntny – ośmiokątny
ośmiomiesinczny – ośmiomiesięczny
ośmiopintrowy – ośmiopiętrowy
ośmioprocyntowy – ośmioprocentowy
ożeszty – Ach ty(wyrażenie złości, dezaprobaty)
ożynić – ożenić
ożywinie – ożywienie
Ó
ón – on
óna – ona
óndulacja – ondulacja
P
pagować – patrzeć, podglądać
Pajda – gruba skiba chleba
pajda – gruba kromka chleba
pajónk – pająk
pamintać – pamiętać
paminć – pamięć
pana – przebita dętka
panujóncy – panujący
papiros – papieros
papirówka – papierówka
paplina – topola
parzybroda, parzycha – zupa z kapusty
patefon – adapter
patyk – kojec w chlewie
pazłotko – folia aluminiowa
pałónk – pałąk
pecynka – grudka
peja – wesz, pchła
pelić – pleć
pener – człowiek z marginesu
penerstwo – margines społeczny
pepłać – brudzić
pieczora – pieczara
pieczyntować – pieczętować
pieczyń – pieczeń
pielić – pleć
Pielić – pleć
pierdoła – gamoń
pierdoły – głupoty
pierduśnica – plotkara
pierdziołka, pierdałka – owoc dzikiej gruszki
pierściónek – pierścionek
piełun – piołun
pijok – pijak
pijowka – pijawka
pikny – piękny
pinciopintrowy – pięciopiętrowy
pincioprocyntowy – pięcioprocentowy
pindrzyć się – stroić, upiększać się
pindurynda – chwast silnie trujący, bieluń dzierzawa
pinióndz – pieniądz
pinióndze – pieniądze
pinkny – piękny
pinta – pięta
pintro – piętro
pintrowy – piętrowy
pioch – piach
piosek – piasek
piosynka – piosenka
pioć – piać, śpiewać wysokim głosem
pirożek – pierożek
pirszy – pierwszy
pirszyństwo – pierszeństwo
pirwyj – wczesniej
pirze – pierze
pirzyna – pierzyna
piróg – pieróg
pirón – piorun, pierun
pisorz – pisarz
piszczoła – piszczałka
pión – pion
pióntka – piątka
piónć – piąć
piń – pień
pińciolotka – pięciolatka
pińć – pięć
pińćset – pięćset
pińść – pięść
pkać – pchać
plaski – płaski plómba
ploga – plaga
ploży – sprzyja, dobrze służy komuś
plug – ropa
plyndz – placek ziemniaczany
plón – plon
plónować – plonować
po czymu – po ile
po wiela – po ile
pochrympać – uciąć nierówno, niestarannie
pocirz – pacierz
pocióng – pociąg
poczynstunek – poczęstunek
poczóntek – początek
podbirać – wykopać część bulw ziemniaka nie wyrywając krzaka
poddziesiónto – drugie śniadanie
podkoziołek – ostatni dzień karnawału
podleczóny – podleczony
podliwać – podlewać podług
podobiństwo – podobieństwo
podstymp – podstęp
podstymplować – podstęplować
podwolać się – zalecać się
podwyrko, podwórek – podwórze
poincie – pojęcie
pointny – pojętny
polica – półka
polipa – polepa, sufit
polić – palić
polowce – ciężkie sznurowane buty
pomindzy – pomiędzy
pomocny – ktoś kto umie pomóc
portki – spodnie
poruta – wstyd
poryncz – poręcz
porynczny – poręczny
porzónny – porządny
porómbac – porąbać
porómbany – niespełna rozumu, głupi
posiasny – dopasowany do osoby, ergonomiczny
posowa – pułap
postrónek – postronek, linka
postymp – postęp
postympek – postępek
postympowy – postępowy
potolać – wygnieść, wydeptać np. łan zboża
potykielec – na potykielcu
potym – potem
potynga – potęga
powróz – sznur, linka
pozbadnónć – pozbaść, wejść komuś na głowę
połknónć – połknąć
pośrupać – poszczerbić, obić, postrzępić
procynt – procent
prostokónt – prostokąt
proszczok – prosię
pryndki – prędki, szybki
pryndko – prędko
przebirać – przebierać, selekcjonować
przebrać np. rękę – zwichnąć podczas pracy
przecie – przecież
przedać – sprzedać
przednówek – okres przed żniwami
przekónska – przekąska
przepełnióny – przepełniony
przerażóny – przerażony
przerymbel – przerębla
przerómbać – przerąbać
przesiónkanie – przesiąkanie
przesónd – przesąd
przetrejbować – zmielić ziarno, przemielić
przewalić się – przewrócić się
przezimbinie – przeziębienie
przeznaczynie – przeznaczenie
prześciradło – prześcieradło
prześwicać – przeświecać
prześwitlinie – prześwietlenie
przybość – chodzić na boso, lub w butach bez skarpet
przylepka – piętka chleba
przyndza – przędza
przysinga – przysięga
przysingać – przysięgać
przysiónc – przysiąc
przysiónść – przysiąść
przyspieszynie – przyspieszenie
przystympny – przystępny
przytośtać – przynieś
przytympiony – przytępiony
przywiść – przywieźć
przywlic – przywlec
przywyknónć – przywyknąć
przyzimny – przyziemny
prónd – prąd
pszynica – pszenica
pszynny – pszenny
ptok – ptak
publika – publiczne zgorszenie
pucowaty – pulchny, okrągły na twarzy
pugilares – portfel, etui
pukwa – pukawka, zabawka do strzelania
puszorek – uprząż konia
pyda – laga, bicz
pylić – pleć
pylonka – pielonka, pielenie chwastów
pympek – pępek
pynchyrz – pęcherz
pynczek – pęczek
pynczok – pęczek
pyndzel – pędzel
pyndzić – pędzić
pyndzlować – pędzlować
pynkaty – pękaty
pynkać – pękać
pynknónć – pęknąć
pyntać się – pętać się
pyrki – ziemniaki
pódź sa – chodź tu
pólik – policzek
pómidór – pomidor
pómnik – pomnik
pómpa – pompa,ulewa
pónczek – pączek
póńczocha – pończocha
płaczóncy – płaczący
płatnirz – zbierał po wsiach szmaty, dając w zamian drobne, tandetne przedmioty
R
rachować – liczyć
raczy – raczej
rajzować – podróżować
rakorz – rakarz
raszpel – pilnik
raszpel= pilnik
rechotać – śmiać sie głośno, rubasznie
rechtać się – mieć ruję(maciora)
redyska, rediska – rzodkiewka
reizen tasza – torba podróżna
rejwach – zamieszanie, hałas, szum, zgiełk
rejón – rejon
repeta – gęsta zupa na jednodaniowy obiad, dokładka
reputaśny – odważny, energiczny
robok – robak (gąsienice, owady, chrząszcze itp.)
roboszek – robaczek
roguzie – pałka szerokolistna zwana również rogożą
rojber – psotny chłopiec
rosnóńć – rosnąć
roz – raz
rozbirac – rozbierać
rozbirać – rozbierać
rozchemłany – rozpięty pod szyją
rozdrabniania ziemniaków, buraków na karmę dla świń, krów, koni
rozmaite – różne
rozrucać – rozrzucać
rozwininty – rozwinięty
rozwydrzynie – rozwydrzenie
rozwydrzóny – rozwydrzony
rozżalóny – rozżalony
rugzak – plecak
ruk cuk – szybko, spawnie, zgrabnie
rumpuć – gęsta zupa jarzynowa
rychli – wczesniej
rychtować – szykować, przygotowywać
rychtyg, rychtyk – w porządku, akurat, czyżby(w przypadku pytania)
rychło – wcześnie
ryczka – stołek, małe krzesełko
rydel – daszek czapki
ryfa – gęba, mina, wyraz twarzy, grymas
rymorz – rymarz
ryncznie – ręcznie
ryncznik – ręcznik
rynczny – ręczny
rynczyć – ręczyć
rynka – ręka
rynkow – rękaw
ryptura – przepuklina
rzaga – piła do cięcia drewna
rzeszoto – sito
rzeźbiorz – rzeźbiarz
rzeżucha – roślina podobna do trawy z ostrymi brzegami liści (turzyca)
rzodki – rzadki
rzodkie pyry z kapustom – kapuśniak
rzodkie pyry z kaszom – krupnik
rzoga – piła, piłka
rzogować – piłować
rzoszka – piła do drewna
rzympolić – rzępolić(krzywo ciąć, lub np. kiepsko grać na jakimś instrumencie, często skrzypce)
rzynsa – rzęsa
rzónd – rząd
rzóndowy – rządowy
rzóndzić – rządzić
rzęchy – łachy, szmaty
rómbac – rąbać
rómbek – rąbek
rónczka – rączka
róndel – rądel
rżnincie – rżnięcie
rżnóńć – rżnąć
S
sagan – ciężki garnek kuchenny, gar
saganek – garnek kuchenny
sekulory – okulary
sicha – sierść, włosy
sieknónć – uderzyć
siekocz – narzędzie z ostrzem z blachy wygiętym w kształcie litery „S” osadzonym na trzonku służące do rozdrabniania ziemniaków, buraków na karmę dla świń, krów, koni
siora – siostra
sirminga – niepozorny facet
siw – siew
siła – dużo
siń – sień, przedpokój, korytarz, klatka schodowa
skarpyty – skarpety
skarupy, skorupy – naczynia porcelanowe, fajansowe, ceramiczne
skiciu – smyk, chłopiec
sklep – piwnica, ziemianka do przechowywania płodów rolnych okopowych
skopowina – baranina
skorupy – naczynia porcelanowe, fajansowe, ceramiczne
skrzeki, skworki – skwarki, spyrki
smaka – apetyt
smary – chłosta, bicie
smeja, smela – gotowane otręby, gotowana śruta na paszę do zwierząt
smog – kij
smrodyna – czeremcha
sodzowka – staw
spozim – początek wiosny
sprawunki – zakupy
sprzedajta – sprzedajcie
spążka – drewniana zatyczka
staje – miara długości, około stu dużych kroków
stalować – zamawiać, regulować zegar
starszych rodziców
statki – naczynia kuchenne
steczka – ścieżka, dróżka polna
stelmach – stolarz
stołek – krzesło
stołowy pokój – jadalnia
stroszki – strachy, straszydła
strugać kartofle – obierac ziemniaki
strychołek – osełka do kosy
stróna – strona
stuf, stufiok – kubek metalowy
suchoty – gruźlica
sumitować się – tłumaczyć się
supast – przymusowa, postanowiona przez sąd sprzedaż majątku niewypłacalnego dłużnika
suszynie – suszenie
swołocz – podły człowiek
swyter – sweter
syr – ser
szablok – fasola
szabrować – kraść
szachol – szeregowy żołnierz
szaflik – drewniane naczynie do wody i mleka
szaga – ukos(iśc na szagę
szajerek – budynek gospodarczy do przechowywania drewna
szajges – cwaniaczek
szak – także stosowany jako znak zapytania na końcu zdania pytającego
szak? – czy tak?, prawda?
szalej – cykuta, roslina z której korzenia otrzymuje się truciznę
szczun – gówniarz, dzieciak
szczupok – szczupak
szewiot – wełniana tkanina
szkarpyta – skarpeta
szkieber, szkop – Niemiec
szkieła – policjant
szkita – noga
szkloki – landrynki, twarde cukierki
szkrab – dziecko
szmaja, szmania – człowiek leworęczny, mańkut
szmajba, szajba – koło pasowe
szmalec, szmolec – smalec
szmatnica – szafa lub skrxynia na odzież
szmuchel – oszustwo, kradzież
szmuglować – przemycać, spekulować, oszukiwać
szmyrgiel – szlifierka
sznytka – kromka
szpec – ktoś obeznany a jakiejś dziedzinie, lub cwaniak
szperać – szukać, myszkować
szpilorek – szydło, przebijak
szplin – głupiec, wariat
sztelwaga – okuty, drewniany element z zaczepami, do którego przymocowuje się orczyki, zamontowany do przedniej części wozu konnego albo narzędzia rolniczego, orczyca
sztrumble – papierosy
sztrykować – robić na drutach coś z wełny
sztuba – pomieszczenie, lokal
szturchać – trącać
sztyga – kopka zboża zestawiona ze snopów
sztyrować – iśc, maszerować
szudrać się – drapac się
szudrać się= drapac się
szukać się – bawić się w chowanego
szundy – drewniane nosidło do noszenia wody
szut – miał węglowy, także drobny gruz
szwargotać – mówić, mówić po niemiecku
szwejcować – spawać
szwerka – siostra
szwotoły – strzępy, podarta odzież
szwung – pęd, szybkość, chęć
Szwung – pęd, szybkość, chęć
szwung, szwunk – zręczność, sprawność
szwyndać się – wałęsać się, chodzić bez celu
szwyndać się, wałęsać się, chodzić bez celu
szybity – wygięty, półokrągły, zaokrąglony
szypa – łopata do śniegu
sóm – są
sómsiek – sąsiek, część stodoły przeznaczona do składowania zboża, siana, słomy
słóma – słoma
Ś
ślipia – oczy
ślungwa,ślongwa – niezdara, łamaga
śpik – skroń lub ciemiączko u niemowlęcia
śrubsztok – imadło
śrutować – mleć zboże
świniok – świniak, wieprzek
świntojanki – porzeczki(ale nie czarne)
T
tachać – nosić
tamój – tam
taradajka – bryczka
tartajstwo, tałatajstwo – dziadostwo
tasak – maczeta do ogławiania buraków (obcinania liści)
tasz – buda kramarska
tatynek – ojciec zdrobniale
taśtać, tośtać – nosić, poniewierać, szarpać
tedy – wtedy
tolać się – tarzać się np. w sianie, słomie
toć – ależ, przecież
tregry – dwuteowniki stalowe, dźwigary
trepy – drewniaki, ciężkie buty
trotuar – chodnik
trowa – trawa
truna – trumna
tryty – buty, nogi
tuk – szpik kostny, przygłup
tutej – tutaj
tutka – torebka papierowa
tyncza – tęcza
tyrać – ciężko pracować
U
ubrechtać – ubrudzić się, uśmiać się
uhajtnąć, uhajtać – uciąć
ukrychać – rozdrobnić ugotowane ziemniaki
ulingołka – owoc dzikiej gruszki
ulinić – wykręcić piszczałkę, zsuwając korę z gałązki wierzbowej
umorusać – wybrudzić
unorać się – ubrudzić się
uskromnić – posprzątać, uporządkować
usłuchany – posłuszny
utorkać się – umoczyć się
uzorgować – postarać się, nazbierać, załatwić
W
wajcha – dźwignia, przekładnia, zwrotnica
wartołka – bąk
waserwaga – poziomica
waska – drewniane naczynie z dwoma uszami do mycia naczyń
weba – lepszy gatunek lnianego płótna
wej – patrz, zobacz
weko – słój do zapraw
welbunek – strop
westka – kamizelka
wew – w (wew szafie
wećpić, wćpić – wrzucić
wiater – wiatr
wiela – dużo
wiewielga – wilga
winkiel – róg (kąt prosty)
winkszy – większy
wirzch – wierzch
wita – wiecie
wiónzać – wiązać
wknaić się – wcisnąć się, wleźć gdzieś
wnyki – chłosta
wodnity – wodnisty
worka, warka – zupa z mąki na wodzie
wtrynić – wepchnąć coś gdzieś z trudem, wcisnąć lub wmówić komuś
wuchta – duża, wielka ilość, duża porcja
wuja – wujek, stryjek ale też żartobliwy zwrot do kogoś
wyglóndać – wyglądac, oczekiwać
wygogolony – wydekoltowany
wyjść z klary – odsłonić
wyngiel – węgiel
wynorać się – ubrudzić się
wypindaczony, wypindraczony – wystrojony
wypiordek, wypierdek – (żartobliwie, wulgarnie) karzeł, knypek, kurdupel, wyskrobek, ostatnie dziecko starszych rodziców
wyrko – łóżko
wyrko, wyro – łóżko
wyro – łóżko
wyrychtować – naprawić, doprowadzić do porządku, uporządkować
wyszki – coś wyżej, wejść na wyszki
wysztafirowany – wystrojony
wyćpić – wyrzucić
wziónć – wziąć
wódorz, włódorz – włodarz
wóntpia – wnętrzności
wóntróbka – wątróbka
węborek, wymborek – wiadro
włóczyć – bronować na polu
włóki – brony
Z
za pazóchom – pod ubraniem, schować coś pod koszulą
zabirać – zabierać
zabolić – zaboleć
zachrypnónć – zachrypnąc
zachyncić – zachęcić
zachynta – zachęta
zacietrzewióny – zacietrzewiony, zawzięty
zacincie – zacięcie
zacióng – zaciąg
zaciónżyć – zaciążyć
zacyrować – zacerować
zaczóntek – zaczątek
zaczónć – zacząć
zadrasnónć – zadrasnąć
zadryndać – zadzwonić
zadupie – kresy, peryferie, mała miejscowość
zadzirać – zadzierać
zadónć – zadąć
zaglóndać – zaglądac
zainty – zajęty
zajrzyć – zajrzeć
zajzer – kwas solny
zajónknónć – zająknąć
zajónć – zająć
zaklepka – zasmażka do zupy
zaklincie – zaklęcie
zakluczyć – zamknąc na klucz
zakorzynić – zakorzenić
zakrynt – zakręt
zakryntka – zakrętka
zakón – zakon
zakónnik, zakónnica – zakonnik, zakonnica
zakónska – zakąska
zakóńczyć – zakończyć
zalónc – zaląc się
zalónżek – zalążek
zamudzać – przeszkadzać, zabierać czas
zawarty – zamknięty
zawdy – zawsze
zaś – później, potem
zbuki – złe, śmierdzące, zepsute jajka
zbyry – figle, zbytki, hece, zabawy
zdziebko – trochę
zdziebołko, zdziebełko – trochę, troszeczkę
zebuć – zdjąć buty
zezuć się – zdjąć buty
zgnity – zgniły
zgrywus – żartowniś
zhatłać – zniszczyć się pracą
zielazny – żelazny
zielazo – żelazo
zielsko – chwasty
zieluna krew – pokrzywa
zimia – ziemia
zimne nóżki – galareta z mięsa
zimny (żywy) łogień – nasturcja, kwiat popularny na kujawoach
ziorko – ziarno
zlyźć – zejść, zleźć
zmudzić – zmarnować czas
znorać się – wybrudzić się
zoboczyć – zobaczyć
zocirka – zacierka
zocny – zacny
zogón – zagon, kawałek pola
zoinczy – zajęczy
zorgować – robić zapasy
zorgowny – zaradny
zwiónzany – związany
zydelek – małe krzesło
zynder – łobuz, nierób
zyzol – zezowaty
Ź
źrybok – źrebię, młode zwierzę z rodziny koniowatych
źryć – żreć, pogardliwie jeść
Ż
żgajek – maluch, maluda
żgajka – ryba ciernik
żgak, żgok – kolec, zadra
żożka – mała piłka do drewna
żupon – kubrak, kamizelka
żuponek – kubraczek
żurak – garnek lub dzbanek w którym wyrabia się żur
żybura – mętna ciecz
żyjóncy – żyjący
żylatyna – żelatyna
żylok – żylak
żympolić – kiepsko grać na instrumencie muzycznym
żynić – żenić się
żyr – karma dla zwierząt
żóna – żona
żónaty – żonaty
żóndło – żądło
